1. Başvuru ve dosya hazırlığı
Yetkili ÇED kuruluşu, projeye ilişkin bilgileri toplar ve e-ÇED sistemi üzerinden başvuruyu yapar. Bu aşamada yatırımcıdan istenen temel belgeler: tapu veya kullanım hakkı belgesi, ruhsat, kapasite raporu, imar durum belgesi ve koordinat listesi.
Takılma noktası: Belgelerin güncel olmaması veya kapasite raporu ile beyan arasında fark bulunması, daha ilk aşamada düzeltme talebi doğurur.
2. Kurum görüşlerinin toplanması
Projenin niteliğine ve konumuna göre ilgili kamu kurumlarından yazılı görüş istenir. Tipik olarak: Tarım ve Orman İl Müdürlüğü, OGM, DSİ, Karayolları, belediye, İl Özel İdare, Koruma Kurulu, Doğa Koruma ve Millî Parklar, ilgili altyapı kurumları.
Takılma noktası: Sürecin en uzun ve en öngörülemez aşaması. Bir kurumun olumsuz görüşü dosyayı tek başına durdurabilir — bkz. olumsuz kurum görüşü.
3. Saha çalışmaları ve ölçümler
Gürültü ölçümü, hava kalitesi ölçümü, su numunesi, flora-fauna envanteri, jeolojik ve jeoteknik etütler. Bazıları mevsime bağlıdır.
Takılma noktası: Doğu Anadolu'da kış koşulları, saha çalışması yapılabilecek dönemi belirgin biçimde daraltır. Düzeltme süresi kış aylarına denk geldiğinde dosya fiilen tamamlanamaz.
4. Halkın katılımı toplantısı (Ek-1 projelerinde)
Proje sahasının bulunduğu yerde, halkın bilgilendirildiği ve görüş bildirdiği toplantı düzenlenir. Toplantı öncesi ilan yapılır ve tutanak tutulur.
Takılma noktası: Yoğun itiraz, komisyonun değerlendirmesini etkileyebilir ve ek çalışma talebi doğurabilir.
5. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu (İDK)
Farklı kurumların temsilcilerinden oluşan komisyon dosyayı inceler. Genellikle birden fazla toplantı yapılır ve her toplantıda düzeltme talepleri iletilir.
Takılma noktası: Düzeltme taleplerinin verilen süre içinde karşılanmaması, sonlandırmanın en yaygın nedenidir — bkz. eksiklik ve düzeltme süresi.
6. Nihai karar ve ilan
Ek-1 projelerinde "ÇED Olumlu" veya "ÇED Olumsuz"; Ek-2 projelerinde "ÇED Gerekli Değildir" veya "ÇED Gereklidir" kararı verilir. Kararlar ilan edilir.
7. Karar sonrası: yatırıma başlama süresi
Olumlu karar alınmış olması tek başına yeterli değildir. Yasal süre içinde yatırıma başlanması zorunludur:
- ÇED Olumlu (Ek-1): mücbir sebep olmaksızın 7 yıl içinde yatırıma başlanmalıdır.
- ÇED Gerekli Değildir (Ek-2): bu süre 5 yıldır.
Süre içinde başlanmazsa karar geçersiz sayılır ve süreç baştan yürütülür. Ayrıntı: ÇED geçerlilik süresi.
Sık sorulan sorular
ÇED süreci toplam ne kadar sürer?
Ek-2 dosyalarında eksiklik çıkmazsa süreç haftalarla ölçülebilir. Ek-1 süreçleri ise kurum görüşlerine, halkın katılımı toplantısına ve İDK düzeltmelerine bağlı olarak aylar sürebilir. Süreyi en çok belirleyen değişken kurum yazışmalarıdır.
Halkın katılımı toplantısında itiraz olursa proje reddedilir mi?
İtiraz tek başına ret sebebi değildir; ancak komisyonun değerlendirmesine girer ve ek çalışma veya ek önlem talebi doğurabilir. Yoğun ve gerekçeli itirazlar, özellikle yerel yönetim görüşüyle örtüştüğünde etkili olur.
İDK kaç kez toplanır?
Dosyanın durumuna göre değişir. Eksiksiz bir dosyada toplantı sayısı azdır; düzeltme gerektiren dosyalarda her düzeltme turu yeni bir değerlendirme anlamına gelir.